NASA’nın Juno araştırma aracı, görevinin uzatılması sayesinde Jüpiter’in çevreninde dönmeye devam ediyor. Juno, tarihte bunu yapan ikinci uzay aracı.
Juno, 5 Temmuz 2016 günü gaz devinin civarına eriştiğinden beri; Jüpiter’in atmosferi, manyetik ve kütleçekim ortamı ile iç yapısı üzerinde büyük miktarda bilgi toplamayı muvaffak oldu.
Araştırma aracı, o vakitlerde Jüpiter’in kimi soluk kesici görüntülerini de yakalamıştı.
Ancak 21 Aralık günü, gaz devinin çevrenindeki onaltıncı dönüşü esnasında Juno işleri büyüttü ve uzay aracının dört kamerasından biri, Jüpiter’in uydusu olan Io’nun görüntülerini yakalayarak, uydunun kutup bölgelerini gösterdi ve volkanik patlama gibi görünen bir şey tespit etti.
Mevzubahis görüntüler, araştırma aracının ilmi donatımında yer alan ansızın fazla alet ile yakalandı. Bu aletlerin arasında JunoCam, Yıldız Referans Birimi (SRU), Jüpiter Kızılötesi Kutup Işığı Haritalayıcısı (JIRAM) ve Morötesi Görüntüleme Tayfçekeri (UVS) bulunuyor.
Bu aletler hep beraber, Io’nun kutup bölgesini bir saatten uzun müddet süresince gözlemledi ve bu sırada, beklenmedik bir lav bulutu ortaya çıktı.
Juno görevinin baş müfettişi ve Southwest Araştırma Enstitüsü Uzay Bilimi ve Mühendislik Bölümü’nün başkan yardımcısı Scott Bolton, SwRI medya bültenindeşöyle izah ediyor:
“Io’nun kutup bölgesini görmeyi amaçlayan çok tayflı bir harekât ile beraber, yeni bir çığır açtığımızı biliyorduk; ancak kimse bu kadar bahtlı olduğumuzu bilmiyordu. Uydunun yüzeyinden madde püskürten etkin bir volkan bulutu gördük. Bu bize, Juno’nun bulutları bariz şekilde görebildiğini gösteren bir Yeni Sene armağanı olmuştu.”
JunoCam, ilk görüntüleri 21 Aralık günü TSİ 15:00, 15:15 ve 15:20’de ele geçirmişti. O sırada Io, Jüpiter’in gölgesine girmek ve tamamiyle karanlığa bürünmek üzereydi. Bunun neticeninde ortaya çıkan görüntüler, volkanik patlamanın hudut çizgisinde (gündüz-gece hududu) durduğu, yarı aydınlık bir uyduyu gösteriyordu. Juno görev takımının zamanlaması çok bahtlı olmuştu.
Seyyare Bilimi Enstitüsü’nde JunoCam’e öncülük eden Candice Hansen-Koharcheck şöyle izah ediyor:
“Taban gölgedeydi, ama volkan bulutunun yüksekliği; güneş ışığının yansımasını sağlıyordu. Tıpkı Dünya üzerindeki dağ doruklarının veya bulutların, güneş battıktan sonra ışık saçmaya devam etmesi gibi.”
Io, TSİ 12:40’ta tümden Jüpiter’in gölgesine girdi ve karanlık oldu. Ancak Europa’dan yansıyan güneş ışığı, Io’nun ve üzerindeki dumanın aydınlanmasına yardımcı olmuştu. Bu noktada (yıldızlardan gelen ışığı toplamak üzere tasarlanan) YRB kamerası, Europa’dan yansıyan ışıkla aydınlanmış Io’yu gösteren bir görüntü yakalamayı muvaffak olmuştu.
(Yukarıda gösterilen) görüntüdeki en parlak bölümün, Io’nun atmosferindeki gaz ve tozun oluşturduğu bir ışınım imzası olduğu düşünülüyor. Jüpiter’in manyetik alanı, bu parçacıkları düzenli olarak süpürüyor ve parçacıklar daha sonra iyonlaşarak, Jüpiter’in devasa ışınım kemerlerine katılıyorlar. Görüntüde yer alan diğer parlak noktaların ise, volkan faaliyetlerinin neticesi olduğuna inanılıyor.
YRB yüzey görüntülemesi için tasarlanmadığından, bu vaziyet, nadir görülen bir fırsat niteliği taşıyormuş. Araştırma takımı bu sırada, uzun dalgaboylarında ısı idrak eden JIRAM aletini de test2 etme fırsatı bulmuş. Takım, Jüpiter’in atmosferinde gündüz ve gece arasındaki sıcak noktaları saptamak üzere tasarlanan bu aletin, Io’nun yüzeyindeki sıcak noktaların görüntüsünü oluşturmak için de kullanılabileceğini keşfetmiş (aşağıda gösteriliyor).
Juno görevinin görünürdeki hedefi, Jüpiter’in girdap gibi dönen bulutlarının altına bakmak ve seyyaresi işleten şeyin ne olduğunu öğrenmekmiş. Bu son görüntüler, araştırma aracının Jüpiter’in uyduları üzerinde de çalışma yapabileceğini gösteriyor. Bu durum, gaz devi ve onun başlıca uyduları (Io, Europa, Ganymede ile Callisto) arasında gerçekleşen etkileşimlerin, her ikisini de nasıl etkilediğine değin yeni fikirler sunabilir.
Io’ya gelince; bunlara, Jüpiter ile gelgitsel etkileşimlere atfedilen volkanik faaliyeti ve Jüpiter’in gölgesinde olduğu vakit dondurucu soğukluğa erişen Io’nun ince atmosferini de ilave edebiliriz. Ayrı olarak Io’nun volkanik faaliyetinin, Jüpiter’in radyasyon ortamına katkıda bulunması ve seyyarenin manyetik alanını güçlendirip şekillendirmeye yardımcı olması da muhtemel.
Bu görüntüler, Juno görevinin orta noktasında çekildi. Görevin, 2021 seneyin Temmuz ayında Jüpiter’i haritalamayı bitirmesi ve seyyarenin atmosferine girerek bitmesi tasarılanıyor. Bu durum gerçekleşmeden önce ve sonra, bilim insanları bu görevden çok daha fazla görüntü ile belirtinin gelmesini bekliyor.
Kaynak : https://popsci.com.tr/juno-jupiterin-uydusunda-patlayan-bir-yanardag-yakaladi/
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder